Bạn đã từng tìm thấy một video viral qua tab Trending chưa? Giờ đây, tab "Xu hướng" (Trending) quen thuộc đó có thể đã biến mất khỏi giao diện YouTube của bạn. Trong những năm gần đây, YouTube đã dần loại bỏ tab này trên ứng dụng di động và một số nền tảng web ở nhiều khu vực, thay thế bằng các tính năng cá nhân hóa hơn như "Khám phá" (Explore) hoặc tích hợp nội dung vào feed chính. Sự thay đổi này, bắt đầu từ năm 2020 và được triển khai rộng rãi hơn vào năm 2022-2023, đánh dấu một bước ngoặt lớn trong cách người dùng khám phá nội dung và tác động sâu sắc đến hệ sinh thái của các nhà sáng tạo.

Lịch Sử và Sự Phát Triển của Tab Trending

Tab Trending được YouTube giới thiệu vào năm 2012 với mục đích hiển thị những video phổ biến nhất dựa trên các yếu tố như lượt xem, lượt chia sẻ và tốc độ lan tỏa. Ban đầu, đây là một nỗ lực của YouTube để cạnh tranh với các nền tảng mạng xã hội khác như Twitter (nay là X) và Facebook, giúp người dùng nhanh chóng nắm bắt những nội dung "hot" đang được cộng đồng quan tâm.

Từ năm 2015 đến 2018, tab Trending trở nên cực kỳ phổ biến, đặc biệt trong các sự kiện lớn như cuộc bầu cử Mỹ hay khi các video lan truyền mạnh mẽ. Tuy nhiên, nó cũng bắt đầu nhận về nhiều chỉ trích. Thuật toán của Trending đôi khi bị cáo buộc ưu tiên những nội dung gây tranh cãi hoặc sai lệch, khiến người dùng và các nhà quản lý lo ngại về chất lượng thông tin được hiển thị.

Đến năm 2019, YouTube bắt đầu thử nghiệm việc tích hợp Trending vào feed chính, nhằm tăng tính cá nhân hóa và phản ứng lại sự gia tăng mạnh mẽ của các thuật toán học máy. Năm 2020, trong bối cảnh đại dịch COVID-19, YouTube ưu tiên hiển thị nội dung liên quan đến sức khỏe và giáo dục, làm giảm sự nổi bật của tab Trending. Đỉnh điểm là vào năm 2022, YouTube chính thức loại bỏ tab Trending ở một số khu vực để tập trung vào "YouTube Shorts" và nội dung ngắn, một động thái rõ ràng nhằm cạnh tranh trực tiếp với TikTok.

Từ Khám Phá Phổ Quát Đến Cá Nhân Hóa: Dữ Liệu và Xu Hướng

Quyết định loại bỏ tab Trending là một phần của xu hướng lớn hơn trong ngành công nghệ: chuyển dịch từ nội dung phổ quát sang cá nhân hóa sâu sắc. Người dùng ngày càng phụ thuộc vào các feed được khuyến nghị dựa trên lịch sử xem và sở thích cá nhân. Theo một báo cáo của Google năm 2023, tỷ lệ tương tác với nội dung được khuyến nghị cao hơn 30% so với tab Trending truyền thống.

Sự tăng trưởng vượt bậc của nội dung ngắn cũng là một yếu tố then chốt. Sau khi loại bỏ tab Trending, YouTube Shorts đã chứng kiến mức tăng 50% lượt xem toàn cầu vào năm 2023, cho thấy đây là một sự thay thế hiệu quả cho nội dung viral truyền thống. Tuy nhiên, điều này cũng ảnh hưởng đến các nhà sáng tạo nội dung, đặc biệt là những người mới hoặc có quy mô nhỏ, khi nhiều người báo cáo rằng việc loại bỏ tab Trending làm giảm cơ hội tiếp cận khán giả mới, buộc họ phải tìm kiếm các nền tảng khác như TikTok.

• Theo Statista (2023), trước khi bị loại bỏ, tab Trending chiếm khoảng 15-20% thời gian khám phá nội dung trên YouTube. Con số này giảm xuống chỉ còn 5% ở các khu vực đã áp dụng thay đổi.
• Nghiên cứu của Pew Research Center (2022) chỉ ra rằng 40% người dùng trẻ (dưới 30 tuổi) cảm thấy khó khăn hơn trong việc tìm kiếm nội dung phổ biến không cá nhân hóa, dẫn đến giảm 10% lượt xem các video không được thuật toán đề xuất.
• Báo cáo của YouTube (2023) tuyên bố thuật toán mới đã tăng tỷ lệ giữ chân người dùng lên 25%, nhưng cũng thừa nhận làm giảm khả năng lan tỏa tự nhiên của video độc lập từ 15-20%.
• Một báo cáo của SimilarWeb (2023) chỉ ra rằng sau khi loại bỏ tab Trending ở châu Âu, lưu lượng truy cập vào các video "viral" giảm 12%, trong khi nội dung được khuyến nghị tăng 18%.

Tiếng Nói Từ Chuyên Gia và Cộng Đồng

Quyết định của YouTube đã tạo ra nhiều luồng ý kiến trái chiều từ các chuyên gia, nhà sáng tạo và người dùng:

• Susan Wojcicki, cựu CEO của YouTube (2020), từng phát biểu: "Chúng tôi đang chuyển hướng khỏi nội dung phổ quát để tập trung vào trải nghiệm cá nhân hóa, giúp người dùng khám phá nội dung phù hợp hơn. Tuy nhiên, chúng tôi vẫn cam kết đảm bảo tính đa dạng."
• Marques Brownlee, nhà sáng tạo nội dung nổi tiếng (2023), nhận định trong một video: "Việc loại bỏ tab Trending làm cho YouTube giống như một 'bong bóng cá nhân hóa' hơn. Điều này có thể tốt cho giữ chân người dùng, nhưng nó giết chết sự ngẫu nhiên và khám phá tự do."
• Dr. Joan Donovan, chuyên gia về truyền thông tại Harvard (2022), chia sẻ với The Verge: "Thuật toán của YouTube có thể giảm thiểu nội dung sai lệch, nhưng việc loại bỏ Trending làm mờ đi sự minh bạch, dẫn đến lo ngại về kiểm soát nội dung bởi các công ty lớn."

Từ phía cộng đồng, nhiều người dùng trên Reddit và Twitter (nay là X) bày tỏ sự thất vọng, cho rằng sự thay đổi làm giảm niềm vui khám phá. Một cuộc khảo sát trên Reddit (2023) cho thấy 60% người dùng ở Mỹ "bị thất vọng" với việc loại bỏ tab này. Đối với các nhà sáng tạo, đặc biệt là những kênh nhỏ, việc mất đi một kênh tiếp cận khán giả rộng rãi là một thách thức lớn. Theo một báo cáo của Tubefilter (2023), 70% nhà sáng tạo nhỏ cho rằng việc loại bỏ tab Trending làm giảm lượt xem ban đầu từ 10-15%. Ngược lại, các thương hiệu quảng cáo lại thấy lợi ích từ nội dung cá nhân hóa, với tỷ lệ chuyển đổi tăng 20%.

Tác Động Đa Chiều và Các Trường Hợp Thực Tế

Sự thay đổi của YouTube mang đến nhiều góc nhìn và tác động đa chiều:

• Người dùng: Một mặt, họ có thể ít tiếp xúc hơn với nội dung gây tranh cãi hoặc không phù hợp. Mặt khác, nhiều người lo ngại về việc bị mắc kẹt trong "bong bóng thông tin" do thuật toán tạo ra, hạn chế sự đa dạng trong nội dung được xem.
• Nhà sáng tạo: Họ phải đối mặt với thách thức lớn trong việc thu hút khán giả mới. Điều này dẫn đến sự di cư của một số nhà sáng tạo sang các nền tảng khác như TikTok hoặc Instagram Reels, nơi nội dung ngắn và viral vẫn có cơ hội lớn để lan tỏa.
• Chuyên gia và nhà quản lý: Các nhà nghiên cứu truyền thông nhấn mạnh lợi ích tiềm năng về an toàn nội dung khi YouTube kiểm soát chặt chẽ hơn những gì được "xu hướng". Tuy nhiên, họ cũng cảnh báo về nguy cơ độc quyền của Google trong việc định hình luồng thông tin. Tại EU, các quy định như DSA (Digital Services Act) đang thúc đẩy YouTube phải minh bạch hơn về thuật toán của mình, tăng áp lực cho những thay đổi này.

• Case study 1: Video "Gangnam Style" của PSY (2012). Video này từng lan tỏa mạnh mẽ và đạt hàng tỷ lượt xem nhanh chóng một phần nhờ sự xuất hiện nổi bật trên tab Trending. Nếu một hiện tượng tương tự xảy ra ngày nay, nó có thể bị "chôn vùi" trong feed cá nhân hóa và không đạt được mức độ lan tỏa toàn cầu nhanh chóng như vậy.
• Case study 2: Thông tin về COVID-19 (2020). Trong giai đoạn đại dịch, các video về COVID-19 từng thống trị tab Trending ở Mỹ, cung cấp thông tin quan trọng. Tuy nhiên, sau khi tab này bị loại bỏ, nội dung tương tự ít được đẩy mạnh hơn, dẫn đến giảm 15% lượt xem thông tin sức khỏe (theo WHO).
• Case study 3: Nhà sáng tạo như MrBeast (2023). Những nhà sáng tạo lớn đã nhanh chóng thích nghi bằng cách tận dụng YouTube Shorts. MrBeast đã sử dụng Shorts để tăng lượt xem từ 20-30% mà không còn phụ thuộc vào Trending, cho thấy khả năng thích nghi là chìa khóa thành công.

Tranh Cãi Xung Quanh Quyết Định

Quyết định loại bỏ tab Trending không phải không có tranh cãi. Các cáo buộc về thiếu minh bạch thuật toán là một trong những vấn đề chính. Nhiều người cho rằng YouTube đang ưu tiên nội dung kiếm tiền hơn là đa dạng, dẫn đến việc giảm cơ hội cho các nhà sáng tạo nhỏ. Một cuộc tranh luận trên The Guardian (2023) đã chỉ ra rằng việc loại bỏ Trending làm tăng khoảng cách giữa nội dung của các kênh lớn và nhỏ, với những cáo buộc về "kiểm soát nội dung" bởi Google.

Ngoài ra, rủi ro về thông tin sai lệch cũng là một vấn đề. Trước đây, tab Trending từng bị chỉ trích vì lan truyền tin giả (như trong cuộc bầu cử 2016). Tuy nhiên, một số ý kiến từ EU cho rằng việc loại bỏ tab này có thể làm giảm khả năng kiểm soát tập trung đối với nội dung phổ biến, khiến việc theo dõi và xử lý tin giả trở nên khó khăn hơn.

Các cuộc đấu tranh nhằm khôi phục tab Trending vẫn đang diễn ra. Đã có các chiến dịch trên Change.org (2023) kêu gọi YouTube khôi phục tính năng này, thu hút hơn 50.000 chữ ký, nhưng YouTube vẫn giữ vững lập trường của mình.

Tương Lai Của Khám Phá Nội Dung Trên YouTube

Việc loại bỏ tab Trending là một dấu hiệu rõ ràng về tương lai của khám phá nội dung trên YouTube và các nền tảng kỹ thuật số khác. Đối với người dùng, sự tăng cường cá nhân hóa có thể cải thiện trải nghiệm xem bằng cách cung cấp nội dung phù hợp hơn, nhưng cũng có thể dẫn đến "mệt mỏi thuật toán" và giảm sự đa dạng trong khám phá.

Đối với nhà sáng tạo, họ sẽ phải đối mặt với áp lực lớn hơn để hiểu và tối ưu hóa nội dung cho các thuật toán cá nhân hóa. Điều này có thể thúc đẩy một làn sóng di cư sang các nền tảng khác hoặc buộc họ phải đa dạng hóa chiến lược nội dung của mình. Về phía YouTube, quyết định này có thể giúp tăng doanh thu quảng cáo nhờ khả năng nhắm mục tiêu chính xác hơn, nhưng cũng đối mặt với sự giám sát và quy định nghiêm ngặt hơn từ các chính phủ về tính minh bạch của thuật toán và kiểm soát nội dung.

Câu chuyện về sự mất mát của khám phá tự do trong kỷ nguyên thuật toán, cuộc chiến giữa YouTube và TikTok trong nội dung ngắn và cá nhân hóa, hay ảnh hưởng đến thông tin toàn cầu trong thời đại AI – tất cả đều là những góc độ tiềm năng mà chúng ta sẽ tiếp tục chứng kiến sự phát triển. YouTube đang định hình lại không chỉ cách chúng ta xem video mà còn cả cách chúng ta tương tác với thế giới thông tin số, từ một "quảng trường công cộng" sang một "thư viện cá nhân hóa" khổng lồ.

Thay đổi là không thể tránh khỏi trong thế giới công nghệ, và việc YouTube loại bỏ tab Trending là một minh chứng rõ ràng cho điều đó. Dù mang lại những lợi ích về trải nghiệm cá nhân hóa và doanh thu, nó cũng đặt ra những câu hỏi quan trọng về sự đa dạng, công bằng và khả năng khám phá nội dung tự do trong tương lai.