Wikimedia Foundation vừa đưa ra một lời cảnh báo nghiêm túc, khẳng định rằng sự bùng nổ của các bot AI và bản tóm tắt tự động đang gây ra thiệt hại đáng kể cho lượng truy cập (traffic) của Wikipedia. Điều này đang đặt ra một câu hỏi lớn về tương lai của kho kiến thức mở lớn nhất thế giới. Theo Marshall Miller, Giám đốc cấp cao về sản phẩm của Wikimedia, lượng xem trang của Wikipedia đã giảm 8% so với cùng kỳ năm trước. Mức giảm này không hề nhỏ, và nó được cho là hệ quả trực tiếp từ cách người dùng tìm kiếm thông tin đã thay đổi, khi AI ngày càng trở nên phổ biến.

AI "Hút Cạn" Lượt Truy cập Con Người

Cụ thể, Miller chỉ ra rằng các chatbot AI sử dụng mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) và các bản tóm tắt tự động xuất hiện ngay trên kết quả tìm kiếm đã "ăn chặn" không ít lượt click về Wikipedia. Anh ấy nói, "Chúng tôi tin rằng những sự sụt giảm này phản ánh tác động của AI tạo sinh và mạng xã hội đối với cách mọi người tìm kiếm thông tin, đặc biệt là khi các công cụ tìm kiếm cung cấp câu trả lời trực tiếp cho người dùng, thường dựa trên nội dung của Wikipedia." Thật là một điều trớ trêu, phải không? Nội dung được xây dựng bởi hàng triệu tình nguyện viên lại đang bị khai thác mà không mang lại traffic trực tiếp cho nguồn.

Trước đó, Wikimedia đã phải vật lộn với các bot thu thập dữ liệu (crawlers) phức tạp đến mức khó phân biệt đâu là lượt truy cập của con người và đâu là của máy móc. Sau khi cải thiện hệ thống phát hiện bot để có số liệu chính xác hơn, con số 8% sụt giảm đã được công bố. Con số này không chỉ là một vấn đề về kỹ thuật hay thống kê đơn thuần, mà còn là một dấu hiệu cảnh báo rõ ràng về sự thay đổi hành vi người dùng và tác động của AI.

Nguy Cơ "Hiện Sinh" Đối Với Nền Tảng Kiến Thức Mở

Miller không chỉ dừng lại ở việc báo động về lượng truy cập. Anh ấy vẽ ra một bức tranh đáng lo ngại hơn nhiều, gọi đây là "rủi ro hiện sinh" đối với Wikipedia. Nếu lượng truy cập tiếp tục giảm, điều đó có thể đe dọa những gì anh ấy mô tả là "trang web quy mô duy nhất với các tiêu chuẩn về khả năng xác minh, tính trung lập và minh bạch, cung cấp thông tin cho toàn bộ internet."

Thử nghĩ xem, ít lượt truy cập hơn đồng nghĩa với ít tình nguyện viên tham gia chỉnh sửa, ít quỹ tài trợ hơn và, cuối cùng, ít nội dung đáng tin cậy hơn. Đây là một vòng luẩn quẩn nguy hiểm, có thể làm suy yếu toàn bộ hệ sinh thái mà Wikipedia đã dày công xây dựng suốt nhiều năm qua. Wikipedia không phải là một công ty vì lợi nhuận, nó sống nhờ cộng đồng và sự đóng góp, vậy nên traffic giảm sút là một cú đánh mạnh vào chính "huyết mạch" của nó.

Lời Kêu Gọi Minh Bạch và Giải Pháp Tương Lai

Giải pháp mà Miller đưa ra khá rõ ràng: các LLM và công cụ tìm kiếm cần có chủ đích hơn trong việc tạo cơ hội cho người dùng tương tác trực tiếp với nguồn thông tin gốc. "Để mọi người tin tưởng thông tin được chia sẻ trên internet, các nền tảng nên làm rõ nguồn gốc của thông tin và nâng cao cơ hội truy cập và tham gia vào những nguồn đó," Miller viết. Điều này không chỉ giúp Wikipedia mà còn củng cố niềm tin tổng thể vào thông tin trực tuyến, thứ mà đang ngày càng trở nên khan hiếm.

Điều thú vị là, trước đây, hồi đầu mùa hè, Wikipedia cũng từng "thả nổi" ý tưởng về việc sử dụng AI để tạo bản tóm tắt cho các bài viết. Nhưng dự án này nhanh chóng bị dừng lại ngay trước khi triển khai, sau làn sóng phản đối dữ dội từ cộng đồng biên tập viên tình nguyện của trang web. Rõ ràng, cộng đồng này rất nhạy cảm với bất kỳ thay đổi nào có thể ảnh hưởng đến chất lượng và tính trung lập của nội dung. Vấn đề không phải là "chống AI" mà là tìm ra cách AI có thể bổ trợ mà không làm suy yếu giá trị cốt lõi.