Trung Quốc vừa công bố một kế hoạch hành động toàn cầu về trí tuệ nhân tạo (AI) vào ngày 26 tháng 7 năm 2025, kêu gọi hợp tác quốc tế sâu rộng trong cả phát triển lẫn quản lý công nghệ này. Động thái này diễn ra chỉ vài ngày sau khi Hoa Kỳ tiết lộ chiến lược AI của riêng mình, làm nổi bật cuộc đua công nghệ đang nóng lên giữa các cường quốc và định hình lại cục diện địa chính trị toàn cầu. Đây không chỉ là một tuyên bố chính sách; nó là một tín hiệu rõ ràng về tham vọng và tầm nhìn của Bắc Kinh trong việc định hình tương lai của AI.

Kế hoạch hành động toàn cầu của Trung Quốc: Một tầm nhìn mới

Kế hoạch của Bắc Kinh không chỉ dừng lại ở việc thúc đẩy nghiên cứu và ứng dụng AI trong nước. Nó còn vươn ra tầm quốc tế, đề xuất thành lập một tổ chức hợp tác toàn cầu chuyên về AI. Mục tiêu là gì? Để đảm bảo sự phát triển hài hòa, có trách nhiệm, và quan trọng hơn cả, là vì lợi ích chung của nhân loại. Đây là một cách tiếp cận khá khác biệt so với những gì chúng ta thường thấy từ các cường quốc công nghệ khác.

Một điểm đáng chú ý là sự nhấn mạnh đặc biệt vào việc hỗ trợ các nền kinh tế Nam. Kế hoạch này đề cập rõ ràng đến việc chia sẻ công nghệ, kiến thức và kinh nghiệm với các quốc gia đang phát triển, giúp họ thu hẹp khoảng cách công nghệ và tận dụng tiềm năng của AI. Điều này cho thấy một sự thay đổi chiến lược, từ việc chỉ tập trung vào cạnh tranh công nghệ sang việc mở rộng ảnh hưởng thông qua hợp tác và chia sẻ lợi ích. Liệu đây có phải là một cách để Trung Quốc xây dựng một liên minh công nghệ mới, hay chỉ đơn thuần là một động thái ngoại giao? (Một câu hỏi đáng để suy ngẫm).

Kế hoạch cũng phác thảo các lĩnh vực hợp tác cụ thể, bao gồm nghiên cứu cơ bản, phát triển ứng dụng AI trong y tế, giáo dục, nông nghiệp, và đặc biệt là xây dựng các tiêu chuẩn đạo đức và quy định cho AI. Họ muốn tạo ra một khuôn khổ toàn cầu mà mọi quốc gia, dù lớn hay nhỏ, đều có thể tham gia và đóng góp.

Cuộc đua AI toàn cầu: Trung Quốc và Mỹ

Sự kiện này không thể tách rời khỏi bối cảnh cuộc đua AI toàn cầu đang diễn ra gay gắt. Chỉ vài ngày trước đó, Washington đã công bố chiến lược AI của mình, với trọng tâm là giảm bớt các quy định để khuyến khích đổi mới trong nước và duy trì lợi thế cạnh tranh của các công ty Mỹ. Trong khi đó, Bắc Kinh lại chọn một con đường khác, nhấn mạnh vào hợp tác quốc tế và một khuôn khổ quản lý toàn cầu.

Đây là hai triết lý hoàn toàn khác biệt. Một bên ưu tiên sự linh hoạt và cạnh tranh nội địa, bên kia lại đề cao sự phối hợp và quản lý chung. Liệu hai cách tiếp cận này có thể cùng tồn tại, hay chúng sẽ dẫn đến những căng thẳng mới trên trường quốc tế? Thực tế, cả hai quốc gia đều nhận thức được tầm quan trọng chiến lược của AI. Ai nắm giữ công nghệ này, người đó sẽ có lợi thế lớn trong tương lai, không chỉ về kinh tế mà còn về quân sự và ảnh hưởng địa chính trị. Đó là một cuộc chơi không khoan nhượng, và mỗi bên đều có những quân bài riêng.

Sự khác biệt trong cách tiếp cận này phản ánh những ưu tiên và giá trị khác nhau. Mỹ thường tin vào sức mạnh của thị trường tự do và đổi mới không bị cản trở, trong khi Trung Quốc lại có xu hướng ưu tiên sự kiểm soát của nhà nước và hợp tác có định hướng. Điều này đặt ra một thách thức lớn cho việc xây dựng một bộ quy tắc chung cho AI toàn cầu.

Tác động và ý nghĩa: Điều gì đang chờ đợi?

Kế hoạch của Trung Quốc có thể tạo ra một làn sóng mới về hợp tác AI, đặc biệt là giữa các nước đang phát triển và các cường quốc công nghệ. Nó mở ra cánh cửa cho việc chuyển giao công nghệ, chia sẻ kiến thức, và cùng nhau xây dựng các tiêu chuẩn đạo đức cho AI. Đây là một cơ hội để các quốc gia nhỏ hơn có tiếng nói trong việc định hình tương lai của công nghệ này, thay vì chỉ là người tiêu dùng thụ động.

Đối với ngành công nghiệp AI, động thái này có thể thúc đẩy đầu tư và nghiên cứu, đặc biệt ở những khu vực trước đây ít được chú ý. Hãy nghĩ về các startup ở châu Phi hay Đông Nam Á – họ có thể tìm thấy cơ hội lớn từ sáng kiến này, tiếp cận nguồn lực và thị trường mà trước đây khó có được. Tuy nhiên, cũng có những lo ngại về việc liệu sự hợp tác này có đi kèm với các điều kiện chính trị hay không.

Về phía Trung Quốc, đây là một bước đi chiến lược nhằm củng cố vị thế lãnh đạo công nghệ của họ. Bằng cách định hình các cuộc thảo luận toàn cầu về quản lý AI và thúc đẩy hợp tác, Bắc Kinh đang cố gắng tạo ra một trật tự công nghệ mới, nơi tiếng nói của họ có trọng lượng hơn. Một số nhà quan sát còn cho rằng, đây là một động thái chiến lược nhằm định hình lại các chuẩn mực toàn cầu, thay vì chỉ đơn thuần là thúc đẩy hợp tác.

Phản ứng và triển vọng

Phản ứng ban đầu từ cộng đồng quốc tế khá đa chiều. Nhiều chuyên gia hoan nghênh ý tưởng về một tổ chức hợp tác toàn cầu, coi đó là một bước đi cần thiết để tránh một "cuộc chiến" AI không kiểm soát và đảm bảo AI được phát triển một cách có đạo đức. Tuy nhiên, cũng có những hoài nghi về động cơ thực sự và khả năng thực thi của kế hoạch này, đặc biệt là trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị hiện tại giữa Trung Quốc và phương Tây. Liệu các quốc gia có sẵn sàng đặt niềm tin vào một khuôn khổ do Trung Quốc đề xuất?

Đối với Việt Nam, một quốc gia đang phát triển với tiềm năng công nghệ đáng kể, kế hoạch này có thể mang lại cả cơ hội lẫn thách thức. Nếu các chương trình hợp tác được triển khai, Việt Nam có thể tiếp cận công nghệ và kinh nghiệm từ Trung Quốc, thúc đẩy sự phát triển của ngành AI trong nước. Nhưng đồng thời, cũng cần cân nhắc kỹ lưỡng về sự phụ thuộc công nghệ và các vấn đề liên quan đến chủ quyền dữ liệu, đảm bảo rằng mọi hợp tác đều phục vụ lợi ích quốc gia.

Tương lai của AI toàn cầu sẽ phụ thuộc rất nhiều vào cách các quốc gia lớn như Trung Quốc và Mỹ điều hướng mối quan hệ phức tạp này. Liệu họ có thể tìm thấy điểm chung để cùng nhau xây dựng một tương lai AI an toàn và có lợi cho tất cả, hay sẽ tiếp tục cuộc đua song mã đầy rủi ro? Thời gian sẽ trả lời, nhưng rõ ràng, thế giới đang bước vào một kỷ nguyên mới của quản trị công nghệ.