Hết thời "dùng chùa": Meta bắt đầu tận thu người dùng bằng AI và các tính năng đặc quyền trên Instagram, WhatsApp

Đế chế của Mark Zuckerberg vừa xác nhận một bước đi vốn đã được dự báo từ lâu: triển khai gói thuê bao trả phí (premium subscriptions) trên cả ba nền tảng "con cưng" là Instagram, Facebook và WhatsApp. Sau nhiều năm tận hưởng dịch vụ miễn phí để đổi lấy dữ liệu cá nhân, người dùng giờ đây đứng trước một thực tế mới: muốn trải nghiệm "mượt" và thông minh hơn, họ buộc phải mở ví.

Khác với Meta Verified – dịch vụ vốn chỉ để mua "tích xanh" và bảo mật – các gói thuê bao mới này đánh trực diện vào hiệu suất và khả năng sáng tạo. Theo Meta, đây là cách họ giúp người dùng "mở khóa tiềm năng", nhưng nhìn rộng ra, đây rõ ràng là nỗ lực phân cấp người dùng: nhóm quyền lực sẵn sàng trả tiền và nhóm phổ thông chấp nhận bị bỏ lại phía sau với các tính năng cơ bản.

Canh bạc 2 tỷ USD mang tên Manus: Lời giải cho cơn khát doanh thu?

Trọng tâm của hệ sinh thái trả phí này xoay quanh các "tác nhân AI" (AI agents) từ Manus, startup Singapore mà Meta đã chi tới 2 tỷ USD để thâu tóm vào tháng 12 năm ngoái. Việc đổ một khoản tiền khổng lồ vào Manus không đơn thuần là để nâng cấp chatbot. Trong bối cảnh doanh thu quảng cáo đang dần bão hòa, các đại lý AI có khả năng tự lập kế hoạch du lịch hay thiết kế bài thuyết trình ngay trên nền tảng chính là "vũ khí" để Meta thu hồi vốn từ hạ tầng AI đắt đỏ.

Thay vì để Llama chỉ là một mô hình mã nguồn mở "làm từ thiện" cho cộng đồng, Meta đang xây dựng một rào cản thu phí đủ cao để đối đầu trực diện với những gói trả phí của OpenAI hay Google. Câu hỏi đặt ra là: Liệu một người dùng bận rộn có sẵn sàng chi tiền để AI của Meta làm hộ việc, hay họ sẽ tiếp tục tìm đến các công cụ chuyên dụng khác?

Khi Meta thương mại hóa sự tò mò và nỗi lo âu

Những thông tin rò rỉ từ chuyên gia Alessandro Paluzzi về quyền lợi trên Instagram trả phí đã làm dấy lên nhiều tranh cãi. Bên cạnh việc tạo danh sách khán giả không giới hạn, tính năng "xem Story ẩn danh" và kiểm tra ai không theo dõi lại mình đang trở thành tâm điểm.

Đây là một sự xoay trục đầy mâu thuẫn trong chính sách của Meta. Trước đây, công ty luôn đề cao tính minh bạch và tương tác thực, nhưng nay họ lại sẵn sàng "bán" sự riêng tư và thương mại hóa sự tò mò của người dùng. Việc biến các tính năng vốn là "vùng xám" của các ứng dụng bên thứ ba thành dịch vụ chính chủ cho thấy Meta đang bất chấp tất cả để tối ưu hóa dòng tiền, ngay cả khi điều đó có thể làm xói mòn lòng tin về một môi trường mạng xã hội lành mạnh.

Với ứng dụng tạo video Vibes, chiến thuật "thả con săn sắt bắt con cá rô" cũng được thực hiện triệt để. Sau một năm 2025 cho phép người dùng sáng tạo không giới hạn bằng AI, Vibes sẽ chính thức chuyển sang mô hình "freemium", siết chặt lượt dùng hàng tháng để ép người dùng phải đăng ký thuê bao nếu không muốn bị gián đoạn cảm hứng.

Mạng xã hội trả phí: Giá trị thực hay chỉ là chiêu trò tận thu?

Bước đi này cho thấy Meta đang muốn thay đổi bản chất cuộc chơi. Thay vì chỉ tìm cách kéo dài thời gian cuộn trang vô bổ, họ cố gắng chứng minh mình có thể cung cấp các công cụ làm việc và sáng tạo thực thụ. Tuy nhiên, ranh giới giữa việc "phục vụ người dùng" và "khai thác người dùng" đang trở nên mong manh hơn bao giờ hết.

Các gói thuê bao chỉ thực sự có giá trị khi chúng giải quyết được những nỗi đau thực tế, thay vì chỉ là những tính năng nhỏ lẻ vốn dĩ từng có thể lách luật để sử dụng miễn phí. Liệu người dùng có đủ kiên nhẫn và dư dả để nuôi thêm một dịch vụ thuê bao hàng tháng nữa trong danh sách chi tiêu vốn đã chật chội? Hay đây sẽ là khởi đầu cho một làn sóng tháo chạy khỏi những nền tảng vốn đã không còn giữ được cái chất "kết nối miễn phí" thuở ban đầu?