Meta và ván bài 6,6 Gigawatt hạt nhân: Khi "cơn khát" AI vượt xa mọi giới hạn của lưới điện

6,6 Gigawatt. Con số này lớn hơn tổng công suất tiêu thụ điện của toàn bang New Hampshire, nhưng với Mark Zuckerberg, đó chỉ là "mức sàn" để duy trì sự sống cho các siêu trung tâm dữ liệu trong thập kỷ tới. Bằng việc chốt hạ hàng loạt thỏa thuận cung ứng điện hạt nhân kéo dài đến năm 2035, Meta không chỉ muốn mua điện; họ đang trực tiếp định hình lại ngành năng lượng Mỹ để phục vụ tham vọng trí tuệ nhân tạo (AI).

So với những bước đi trước đó của các đối thủ, quy mô của Meta thực sự gây choáng ngợp. Trong khi Microsoft gây xôn xao với thỏa thuận hồi sinh lò phản ứng Three Mile Island (khoảng 835 MW) và Amazon mua lại quyền khai thác từ nhà máy của Talen Energy (960 MW), thì con số 6,6 GW của Meta lớn gấp gần 7 lần. Tập đoàn này đã chính thức bước lên vị thế "tay chơi" lớn nhất, kẻ sẵn sàng bao tiêu toàn bộ đầu ra để đổi lấy sự ổn định tuyệt đối cho hạ tầng.

Từ hạ tầng truyền thống đến canh bạc SMR

Chiến lược năng lượng của Meta được chia làm hai mũi nhọn tấn công: vắt kiệt công suất các lò phản ứng cũ và đặt cược vào những công nghệ tương lai chưa được kiểm chứng.

Tại Ohio và Pennsylvania, Meta đã bắt tay với Vistra để thâu tóm hơn 2,1 GW điện từ các nhà máy đang vận hành. Thỏa thuận này đóng vai trò như một "phao cứu sinh" tài chính, giúp các nhà máy hạt nhân cũ kéo dài giấy phép hoạt động đến năm 2047 – một kịch bản khó xảy ra nếu không có sự cam kết bao tiêu dài hạn từ một gã khổng lồ công nghệ.

Tuy nhiên, tham vọng thực sự nằm ở 4,5 GW còn lại thông qua các lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR):

• TerraPower: Meta tài trợ xây dựng hai đơn vị Natrium (690 MW) dự kiến vận hành vào năm 2032, kèm quyền ưu tiên mua thêm 2,1 GW từ các đơn vị tiếp theo.
• Oklo: Công ty khởi nghiệp do Sam Altman hậu thuẫn sẽ xây dựng tổ hợp 1,2 GW tại Ohio. Lò phản ứng đầu tiên được kỳ vọng sẽ "đỏ lửa" vào năm 2030 để tiếp máu trực tiếp cho các cụm server lân cận.

Hyperion và Prometheus: Những "con quái vật" ngốn điện

Sở dĩ Meta phải quyết liệt săn tìm nguồn điện hạt nhân là bởi đặc tính "firm power" – nguồn điện nền ổn định 24/7. Các siêu máy tính AI không thể vận hành dựa trên sự thất thường của gió hay ánh nắng mặt trời. Khi một trung tâm dữ liệu ngừng hoạt động dù chỉ vài giây, thiệt hại về dữ liệu và chi phí vận hành là khổng lồ.

Dự án "Hyperion" tại Louisiana là minh chứng rõ nhất cho sự cực đoan này. Với quy mô đầu tư hơn 100 tỷ USD và công suất dự kiến lên tới 5 GW, Hyperion cần một nguồn năng lượng khổng lồ và không được phép gián đoạn. Tương tự là cụm "Prometheus" 1 GW tại Ohio. Việc lưới điện truyền thống của Mỹ đang ngày càng quá tải và già cỗi buộc Meta phải tự thân vận động, chuyển dịch từ vai trò khách hàng thuần túy sang nhà đầu tư trực tiếp vào hạ tầng phát điện. Theo Joel Kaplan, Giám đốc Chính sách Toàn cầu của Meta, đây là con đường duy nhất để Mỹ không bị hụt hơi trong cuộc đua AI toàn cầu.

Rào cản thực tế: Liệu "hạt nhân trên giấy" có kịp thành hình?

Dù những con số trên hợp đồng rất ấn tượng, giới phân sát vẫn đặt dấu hỏi lớn về tính khả thi. Lịch sử ngành hạt nhân Mỹ đầy rẫy những dự án chậm tiến độ và đội vốn hàng tỷ USD. Bài học từ NuScale – công ty SMR đầu tiên được cấp phép nhưng phải hủy dự án tại Idaho do chi phí leo thang – vẫn còn đó như một lời cảnh báo cho TerraPower hay Oklo.

Thách thức lớn nhất không nằm ở công nghệ, mà ở quy trình phê duyệt của Ủy ban Điều hành Hạt nhân Mỹ (NRC). Để một lò phản ứng SMR từ bản vẽ bước ra đời thực thường mất hàng thập kỷ, trong khi Meta cần điện ngay từ năm 2030. Nếu các dự án của TerraPower hay Oklo tiếp tục trễ hẹn, tham vọng thống trị AI của Zuckerberg có thể sẽ bị mắc kẹt bởi chính những "lò phản ứng trên giấy".

Tác động thị trường: Meta là "bảo chứng" tài chính

Bất chấp những rủi ro, sự hiện diện của Meta đã ngay lập tức hâm nóng thị trường. Cổ phiếu Oklo tăng vọt gần 20%, Vistra tăng 8% ngay sau tin tức. Trong bối cảnh các dự án hạt nhân thường chết yểu vì thiếu vốn, việc Meta cam kết mua điện trong 20 năm tới đóng vai trò là một bảo chứng thép, giúp các nhà phát triển dễ dàng huy động hàng chục tỷ USD từ các tổ chức tài chính.

Cuộc đua AI giờ đây đã chuyển hóa thành cuộc chiến giành giật megawatt. Khi các thuật toán và chip bán dẫn dần chạm tới giới hạn, kẻ nào nắm giữ được nguồn năng lượng sạch và ổn định nhất, kẻ đó sẽ giành quyền kiểm soát tương lai của trí tuệ nhân tạo. Meta đã chọn hạt nhân làm "vũ khí" cho ván bài tất tay này.