Đã bao giờ bạn cảm thấy nguồn cấp dữ liệu Reels của mình bị "kẹt" trong một vòng lặp vô tận của những nội dung nhạt nhẽo, dù bạn đã cố gắng nhấn "Không quan tâm"? Cảm giác bị thao túng bởi một hệ thống đề xuất vô hình – hay còn gọi là "hộp đen" thuật toán – vốn là nỗi ức chế chung của người dùng mạng xã hội.

Để giải quyết vấn đề này, Instagram vừa chính thức mở rộng tính năng "Your Algorithm" cho người dùng toàn cầu (phiên bản Tiếng Anh). Động thái này cho phép chúng ta trực tiếp can thiệp vào cách AI phân phối nội dung, thay vì chỉ thụ động tiếp nhận những gì hệ thống "đoán" là chúng ta thích.

Bước ra khỏi "hộp đen" hệ thống đề xuất

Về bản chất, các mạng xã hội như Instagram hoạt động dựa trên cơ chế lọc cộng tác (collaborative filtering) và lọc dựa trên nội dung (content-based filtering). Tuy nhiên, các tín hiệu thụ động như thời gian xem hay lượt thả tim đôi khi không phản ánh chính xác ý định thực sự của con người.

Với "Your Algorithm", Instagram cung cấp một bảng điều khiển trực quan. Khi nhấn vào biểu tượng tùy chỉnh ở góc phải màn hình Reels, người dùng sẽ thấy một bản tóm tắt những gì AI đang hiểu về mình: "Bạn đang quan tâm đến nhiếp ảnh đường phố, công nghệ AI và nấu ăn". Từ đây, bạn có thể xóa bỏ những chủ đề "rác" hoặc thêm vào những từ khóa chuyên sâu để tinh chỉnh nguồn cấp dữ liệu ngay lập tức. Đặc biệt, trong quý 1 năm 2026 này, tính năng thiết lập "Sở thích ưu tiên" (Priority Interests) sẽ giúp người dùng duy trì luồng nội dung mong muốn xuyên suốt cả năm mà không bị loãng bởi các xu hướng nhất thời.

Áp lực pháp lý hay sự minh bạch thực sự?

Nhiều chuyên gia công nghệ nhận định rằng việc Meta đột ngột nới lỏng quyền kiểm soát thuật toán không hoàn toàn đến từ sự ưu ái dành cho người dùng. Đây được xem là nỗ lực thực dụng nhằm đáp ứng Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (DSA) của EU và các áp lực pháp lý toàn cầu về tính minh bạch.

Thay vì để thuật toán tự "mò mẫm" qua hành vi người dùng, Meta đang khuyến khích chúng ta tự khai báo sở thích. Điều này tạo ra một nguồn dữ liệu có độ chính xác cực cao (first-party data), giúp hệ thống quảng cáo mục tiêu hoạt động hiệu quả hơn trong bối cảnh các quy định về quyền riêng tư ngày càng siết chặt. Nói cách khác, người dùng có được sự hài lòng về nội dung, còn Meta có được dữ liệu hành vi "sạch" và chính xác nhất.

Mặt trái của sự cá nhân hóa: Bong bóng bộ lọc (Filter Bubble)

Dù mang lại trải nghiệm mượt mà hơn, tính năng này cũng dấy lên lo ngại về tình trạng "bong bóng bộ lọc". Khi người dùng có quyền loại bỏ hoàn toàn những gì họ không thích, họ vô tình tự nhốt mình trong một không gian nội dung phiến diện. Sự thiếu vắng của những yếu tố ngẫu nhiên (serendipity) – vốn là thế mạnh của các thuật toán khám phá – có thể khiến thế giới quan của người dùng trên không gian số trở nên hẹp hòi hơn.

Đối với các nhà sáng tạo nội dung, đây là một cuộc thanh lọc gắt gao. Những nội dung hời hợt, "click-bait" sẽ nhanh chóng bị người dùng quét sạch khỏi danh sách quan tâm. Ngược lại, những creator đi sâu vào ngách (niche) và xây dựng được cộng đồng trung thành sẽ có cơ hội bứt phá mạnh mẽ khi xuất hiện trong danh mục "ưu tiên" của người hâm mộ.

Lộ trình đồng bộ hóa toàn bộ nền tảng

Hiện tại, quyền can thiệp này mới chỉ áp dụng cho Reels và người dùng ngôn ngữ Tiếng Anh. Tuy nhiên, theo lộ trình của Meta, tính năng sẽ được tích hợp vào tab Khám phá (Explore) và Bảng tin chính (Feed) ngay trong nửa đầu năm 2026.

Sự thay đổi này cho thấy một bước chuyển dịch quan trọng: Instagram không còn cố gắng trở thành một chiếc "gương soi" phản chiếu mọi hành vi vô thức của bạn, mà đang nỗ lực trở thành một công cụ được biên tập bởi chính chủ nhân của nó. Tuy nhiên, việc liệu người dùng có thực sự thoát khỏi sự chi phối của AI hay chỉ đang cung cấp thêm "vũ khí" dữ liệu cho Meta vẫn còn là một câu hỏi cần thời gian trả lời.