EU "bẻ khóa" Android: Google buộc phải dâng dữ liệu và hệ sinh thái cho đối thủ

Ủy ban Châu Âu (EC) vừa giáng một đòn chí tử vào vị thế độc tôn của Google bằng cách kích hoạt các thủ tục tố tụng mới nhất thuộc Đạo luật Thị trường Kỹ thuật số (DMA). Không còn dừng lại ở những án phạt tài chính đơn thuần, Brussels đang trực tiếp can thiệp vào "vùng cấm" của gã khổng lồ tìm kiếm: Cách Gemini tích hợp vào nhân hệ điều hành Android. Đây là thông điệp đanh thép gửi tới Silicon Valley rằng: Kỷ nguyên tận dụng hệ sinh thái đóng để bóp nghẹt cạnh tranh AI đã đến hồi kết.

Tái lập trật tự: Khi "Người gác cổng" không còn quyền ưu tiên

Chiến dịch lần này của Liên minh Châu Âu nhắm thẳng vào rễ sâu của vấn đề – hành vi tự ưu tiên (self-preferencing). Thay vì để Google thản nhiên đặt các dịch vụ "cây nhà lá vườn" vào vị trí đắc địa nhất, EC buộc hãng phải đối xử công bằng với mọi đối thủ trên Android và Search.

Tiến trình pháp lý này, vốn bắt đầu từ các cuộc điều tra sơ bộ năm 2024, nay đã đi đến giai đoạn thực thi khốc liệt nhất vào đầu năm 2026. Ủy ban dự kiến chốt hạ các biện pháp tuân thủ trong vòng sáu tháng tới. Sự gấp gáp này phản ánh nỗi lo sợ của EU về việc các rào cản độc quyền AI sẽ trở nên quá kiên cố nếu không được tháo gỡ ngay từ bây giờ, khi mà hạ tầng di động đang chuyển mình mạnh mẽ theo xu hướng trí tuệ nhân tạo toàn phần.

Phá vỡ đặc quyền của Gemini trên Android

Yêu cầu gây chấn động nhất trong hồ sơ DMA lần này là buộc Google mở toang cửa Android cho các đối thủ AI. Hiện tại, Gemini nghiễm nhiên chiếm ưu thế nhờ quyền truy cập sâu vào các tính năng hệ thống và dữ liệu người dùng – những đặc quyền mà các ứng dụng bên thứ ba chỉ biết "thèm khát".

Brussels không chấp nhận Gemini là cái tên duy nhất được tích hợp sâu vào nhân hệ điều hành. Google buộc phải cung cấp quyền truy cập "bình đẳng và hiệu quả" cho các nhà phát triển khác.

Hãy tưởng tượng một kịch bản không xa: Người dùng Android tại Paris hay Berlin có thể thiết lập Perplexity hoặc ChatGPT làm trợ lý mặc định cấp hệ thống ngay khi nhấn giữ nút nguồn, thay vì bị đóng khung trong lựa chọn Gemini. Cuộc đua giờ đây sẽ xoay quanh việc AI nào thông minh hơn, hữu ích hơn, chứ không phải ai sở hữu nền tảng mạnh hơn để áp đặt người dùng.

Nghịch lý dữ liệu: Chia sẻ "nguồn sống" hay xâm phạm quyền riêng tư?

EU đang ép Google phải chia sẻ tài sản quý giá nhất: Dữ liệu tìm kiếm. Các đối thủ như Bing của Microsoft hay DuckDuckGo sẽ có quyền tiếp cận dữ liệu xếp hạng, truy vấn, lượt nhấp chuột và lượt xem đã được ẩn danh.

Tầm quan trọng của kho tài nguyên này là cốt tử:

• Tinh chỉnh thuật toán: Các công cụ tìm kiếm nhỏ cần dữ liệu thực tế từ hàng tỷ truy vấn để bắt kịp độ chính xác của Google.
• Huấn luyện AI: Những chatbot như Claude hay Copilot cần hiểu xu hướng hành vi thực tế để phản hồi tự nhiên hơn.
• Xóa bỏ khoảng cách: Không có dữ liệu này, đối thủ mãi mãi chỉ là kẻ chạy sau trong bóng tối của Google.

Tuy nhiên, yêu cầu này đang tạo ra một "điểm nóng" pháp lý mới. Việc phơi bày kho dữ liệu tìm kiếm khổng lồ tạo ra nghịch lý: Một mặt EU muốn thúc đẩy công bằng, mặt khác lại phải đối mặt với rủi ro bảo mật từ chính quy định của mình. Dù Google khẳng định dữ liệu đã được ẩn danh, nhưng ranh giới giữa "dữ liệu ẩn danh" và khả năng tái định danh người dùng là cực kỳ mong manh. Đây chính là điểm mà Google đang khai thác để trì hoãn việc thực thi, viện dẫn lý do bảo vệ quyền riêng tư theo GDPR.

Phản kháng và cái giá 10% doanh thu toàn cầu

Phía Google không hề giấu giếm sự bất mãn. Hãng mô tả các hành động pháp lý này là "gây rắc rối", cho rằng EU đang trực tiếp trợ cấp cho các đối thủ bằng cách ép Google dâng tặng thành quả đầu tư hàng thập kỷ. Google lo ngại rằng việc mở cửa quá sâu sẽ làm suy giảm trải nghiệm người dùng và tính bảo mật của Android.

Nhưng Brussels không còn kiên nhẫn với những lời giải thích. Nếu bị kết luận không tuân thủ sau thời hạn 6 tháng, Google sẽ phải đối mặt với mức phạt lên tới 10% tổng doanh thu hàng năm trên toàn cầu. Với quy mô của Alphabet hiện nay, đây là một con số đủ sức làm lung lay bất kỳ chiến lược đầu tư dài hạn nào, buộc hãng phải lựa chọn: Hoặc mở cửa, hoặc mất một phần đáng kể đế chế tài chính của mình tại thị trường Châu Âu.

Kịch bản cho một kỷ nguyên kỹ thuật số không "rào dậu"

Các thủ tục tố tụng DMA vào tháng 1 năm 2026 đang định nghĩa lại cách thế giới quản trị công nghệ. EU không còn đi sau để dọn dẹp những sai phạm đã rồi; họ đang chủ động thiết kế lại cấu trúc thị trường. Kết quả của trận chiến pháp lý này sẽ quyết định liệu tương lai của AI là một hệ sinh thái mở, nơi những ý tưởng sáng tạo từ các startup nhỏ có thể thách thức gã khổng lồ, hay vẫn là "cuộc chơi riêng" của những thực thể gác cổng.

Đối với người dùng, sự thay đổi này hứa hẹn một môi trường minh bạch hơn, nơi họ thực sự làm chủ thiết bị của mình. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất vẫn nằm ở phía trước: Làm sao để sự cởi mở này không biến thành kẽ hở cho các vấn đề bảo mật và quyền riêng tư trong một thế giới mà dữ liệu là dầu mỏ mới.