Ủy ban Châu Âu (EC) vừa công bố những phát hiện sơ bộ đáng chú ý, cáo buộc Meta (chủ sở hữu Facebook và Instagram) và TikTok đã vi phạm các quy định quan trọng theo Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (DSA). Đây là một diễn biến mới nhất trong nỗ lực của EU nhằm siết chặt quản lý các nền tảng công nghệ lớn, và quả thực, nó có thể kéo theo những khoản phạt khổng lồ nếu các công ty không chịu thay đổi. Các cáo buộc chủ yếu xoay quanh việc không giải quyết triệt để nội dung bất hợp pháp và thiếu minh bạch, đặc biệt là liên quan đến khả năng tiếp cận dữ liệu cho các nhà nghiên cứu.

EU Siết Chặt Quy Định, Meta và TikTok Đối Mặt Cáo Buộc Nghiêm Trọng

Những phát hiện ban đầu từ EC cho thấy cả Meta và TikTok đều đã "đặt ra các quy trình và công cụ gây khó khăn" cho những nhà nghiên cứu muốn tiếp cận dữ liệu công khai. Bạn có thể hình dung không? Điều này có nghĩa là, khi các nhà khoa học, chuyên gia cố gắng nghiên cứu về những vấn đề nghiêm trọng như trẻ vị thành niên tiếp xúc với nội dung bất hợp pháp hay có hại trên mạng, họ lại bị mắc kẹt với thông tin không đầy đủ, thậm chí là không đáng tin cậy. EC nhấn mạnh, việc cho phép các nhà nghiên cứu tiếp cận dữ liệu nền tảng là một "nghĩa vụ minh bạch thiết yếu theo DSA".

Không chỉ vậy, EC còn đặc biệt cáo buộc Meta về việc thiếu một cơ chế thân thiện với người dùng để báo cáo nội dung bất hợp pháp. Cụ thể, Facebook và Instagram bị cho là sử dụng các cơ chế báo cáo phức tạp, đòi hỏi nhiều bước, và thiết kế giao diện tối (dark patterns) khiến việc báo cáo trở nên khó hiểu và nản lòng. Chắc hẳn ai trong chúng ta cũng từng gặp phải tình huống bối rối khi muốn báo cáo một bài viết nào đó, phải không? Điều này vi phạm các quy tắc DSA, vốn yêu cầu các nền tảng trực tuyến phải cung cấp cơ chế dễ sử dụng cho người dùng EU để báo cáo nội dung vi phạm pháp luật, như tài liệu lạm dụng tình dục trẻ em.

Những Vi Phạm Cụ Thể và Tác Động Rộng Lớn

Danh sách các vi phạm không dừng lại ở đó. DSA còn quy định người dùng phải có khả năng khiếu nại các quyết định của mạng xã hội về việc gỡ bỏ bài đăng hay khóa tài khoản. Tuy nhiên, EC phát hiện Meta không cho phép người dùng Facebook và Instagram giải thích rõ ràng về trường hợp của họ hoặc cung cấp bằng chứng để hỗ trợ kháng cáo. Điều này hạn chế đáng kể hiệu quả của quy trình khiếu nại, khiến người dùng cảm thấy bất lực. Rõ ràng, việc bảo vệ quyền lợi của người dùng, đặc biệt là trong môi trường số phức tạp, là một ưu tiên hàng đầu mà EU đang hướng tới.

Tóm lại, các cáo buộc chính xoay quanh:

• Hạn chế truy cập dữ liệu cho nhà nghiên cứu: Quy trình phức tạp, thông tin không đầy đủ ảnh hưởng đến khả năng nghiên cứu các rủi ro hệ thống, đặc biệt là nội dung độc hại cho trẻ em.
• Cơ chế báo cáo nội dung bất hợp pháp kém hiệu quả (Meta): Giao diện khó dùng, nhiều bước, và các "dark patterns" làm nản lòng người dùng.
• Quy trình kháng cáo không minh bạch (Meta): Người dùng không thể cung cấp bằng chứng hoặc giải thích tình huống, làm giảm hiệu quả khiếu nại.

Điều này có ý nghĩa gì với hàng triệu người dùng tại EU? Nó có nghĩa là một môi trường trực tuyến an toàn hơn, minh bạch hơn, nơi các nền tảng phải chịu trách nhiệm cao hơn. Và tất nhiên, điều này cũng có thể ảnh hưởng đến cách các nền tảng này hoạt động trên toàn cầu, vì thường thì những thay đổi ở EU có xu hướng lan rộng.

Phản Ứng Từ Các Ông Lớn và Bước Đi Tiếp Theo

Meta và TikTok sẽ có cơ hội xem xét hồ sơ điều tra của EC và phản hồi bằng văn bản về những phát hiện này. Họ cũng có thể thực hiện các thay đổi để tuân thủ quy tắc DSA. Chỉ khi EC quyết định rằng họ vẫn không tuân thủ, các công ty mới có thể bị phạt tới 6% tổng doanh thu toàn cầu hàng năm. Bạn có thấy con số này khủng khiếp đến mức nào không? Với doanh thu hàng trăm tỷ đô la, mức phạt này có thể lên tới hàng tỷ USD!

Meta đã bày tỏ sự không đồng tình với cáo buộc vi phạm DSA. "Tại Liên minh Châu Âu, chúng tôi đã giới thiệu những thay đổi đối với các tùy chọn báo cáo nội dung, quy trình kháng cáo và công cụ truy cập dữ liệu kể từ khi DSA có hiệu lực và tự tin rằng các giải pháp này phù hợp với yêu cầu của luật pháp EU," Meta cho biết trong một tuyên bố.

Trong khi đó, TikTok cho biết họ đang xem xét các phát hiện của EC nhưng cũng nêu ra một điểm khá thú vị: "Các yêu cầu nới lỏng biện pháp bảo vệ dữ liệu đang đặt DSA và GDPR (Quy định chung về bảo vệ dữ liệu) vào tình trạng đối đầu trực tiếp." TikTok đang tìm kiếm hướng dẫn từ các nhà quản lý về cách "hòa giải những nghĩa vụ này." Đây rõ ràng là một cuộc đối đầu pháp lý phức tạp, khi các nền tảng phải cân bằng giữa minh bạch và bảo mật dữ liệu.

Những diễn biến này cho thấy EU đang rất nghiêm túc trong việc thực thi DSA và quyết tâm bảo vệ người dùng, đặc biệt là trẻ em, khỏi nội dung bất hợp pháp và có hại trên các nền tảng số. Liệu Meta và TikTok có thể thay đổi đủ nhanh để tránh án phạt khổng lồ? Thời gian sẽ trả lời.