Thượng nghị sĩ Bernie Sanders đề xuất một kế hoạch cấp tiến nhằm trao cho công chúng 50% cổ phần trong các công ty AI lớn nhất, tạo ra một quỹ tài sản 7.000 tỷ USD.
1.000 USD mỗi năm cho mỗi người dân Mỹ. Đó không phải là một chiêu trò quảng cáo, mà là lời hứa từ một dự luật gây chấn động Thung lũng Silicon vừa được Thượng nghị sĩ Bernie Sanders công bố.
Kế hoạch này không chỉ là đánh thuế AI. Nó là một cuộc "tịch thu" tài sản công nghệ quy mô lớn, nhằm tái phân phối khối của cải khổng lồ do trí tuệ nhân tạo tạo ra về thẳng túi người dân.
Cốt lõi của dự luật là một đề xuất khiến các ông lớn công nghệ phải sững sờ: sở hữu công cộng đối với các công ty AI hàng đầu nước Mỹ. Đây không phải là một khoản thuế thông thường, mà là một sự thay đổi vĩnh viễn cấu trúc quyền lực.
Thay vì nộp tiền mặt, các tập đoàn sẽ phải chuyển giao một nửa cổ phần của mình cho một quỹ do chính phủ quản lý. Điều này biến công chúng Mỹ, thông qua quỹ này, trở thành cổ đông lớn nhất trong các doanh nghiệp AI có sức ảnh hưởng toàn cầu.
Dự luật cũng yêu cầu các tập đoàn phải tách bạch hoàn toàn mảng kinh doanh AI khỏi các hoạt động khác.
Mục đích rất rõ ràng: đảm bảo 50% cổ phần của công chúng chỉ áp dụng cho "cỗ máy in tiền" AI, nơi giá trị được tạo ra từ dữ liệu và tri thức của toàn xã hội. Điều này ngăn chặn các tập đoàn pha loãng giá trị cổ phần AI bằng cách gộp nó với các mảng kinh doanh kém hiệu quả.
Để quản lý khối tài sản khổng lồ này, một ủy ban độc lập sẽ được thành lập. Đây không chỉ là một ban quản lý quỹ, mà còn là một cơ quan giám sát quyền lực, có khả năng định hình tương lai ngành AI.
Ủy ban gồm bảy thành viên, được thiết kế để đảm bảo tính lưỡng đảng và độc lập khỏi áp lực chính trị hay doanh nghiệp.
Ủy ban này có ba nhiệm vụ chính:
Đằng sau những con số là một triết lý đối đầu trực diện với Thung lũng Silicon. Thượng nghị sĩ Sanders lập luận rằng AI không phải là phát minh của một vài tỷ phú công nghệ. Các tập đoàn gọi đó là tài sản trí tuệ độc quyền, còn Sanders gọi đó là di sản chung bị đánh cắp.
Trong một tuyên bố, ông khẳng định:
"Nền tảng của AI dựa trên tri thức tập thể của nhân loại... Người dân Mỹ phải có khả năng làm chậm nó lại và đảm bảo rằng AI mang lại lợi ích cho nhân loại, chứ không chỉ cho những người giàu nhất hành tinh."
Lập luận này cho rằng các mô hình AI được xây dựng từ dữ liệu do chính chúng ta tạo ra: từ văn học, nghệ thuật, khoa học cho đến từng dòng bình luận trên mạng. Nếu công chúng cung cấp nguyên liệu thô, họ xứng đáng được hưởng thành quả.
Quan trọng hơn, khi giá trị các công ty AI tăng, số tiền này cũng sẽ tăng theo. Nếu giá trị của họ sụt giảm, chỉ có các công ty chịu lỗ, còn người dân không phải gánh rủi ro.
Dù chưa có tuyên bố chính thức, sự im lặng từ các gã khổng lồ như Google, Microsoft và OpenAI lại nói lên nhiều điều. Chắc chắn sau cánh gà, các đội ngũ vận động hành lang đã được kích hoạt.
Họ có thể sẽ lập luận rằng dự luật này là một hành vi "quốc hữu hóa" vi hiến, bóp nghẹt sự đổi mới và sẽ đẩy các công ty AI hàng đầu ra khỏi nước Mỹ. Một cuộc chiến pháp lý và chính trị khốc liệt là điều không thể tránh khỏi.
Đề xuất của Sanders chắc chắn sẽ đối mặt với sự phản kháng dữ dội. Nhiều người sẽ gọi nó là không tưởng, là một ý tưởng xã hội chủ nghĩa không thể thực thi trong lòng nước Mỹ tư bản.
Nhưng nó đã châm ngòi cho một cuộc tranh luận không thể né tránh. Liệu chúng ta sẽ để một vài tập đoàn độc quyền kiểm soát công nghệ định hình tương lai, hay sẽ tìm cách để toàn xã hội cùng chia sẻ quyền lực và sự thịnh vượng mà nó tạo ra? Câu trả lời sẽ quyết định diện mạo của thế kỷ 21.
