Bản Hợp Đồng "Giấy Khai Sinh" Apple: Khi Lịch Sử Được Định Giá Bằng Triệu Đô

Một tờ giấy ố vàng, những dòng chữ gõ lọc cọc từ máy IBM cũ kỹ, và chữ ký của một người đàn ông chấp nhận cầm về 800 USD thay vì nắm giữ khối tài sản khổng lồ sau này. Đó là tất cả những gì còn lại của ngày Apple ra đời.

Vào ngày 23 tháng 1 năm 2026, Christie's sẽ đưa lên sàn đấu giá bản hợp đồng hợp danh gốc đã khai sinh ra Apple Computer Company. Không đơn thuần là một văn bản pháp lý, giới sưu tập gọi đây là "giấy khai sinh" của đế chế công nghệ nghìn tỷ đô. Sự kiện diễn ra tại Rockefeller Center (New York) trong phiên "We the People: America at 250", nơi bản hợp đồng này được xếp ngang hàng với các bảo vật quốc gia, khẳng định cuộc cách mạng máy tính cá nhân do Apple khởi xướng đã trở thành một phần cốt lõi của lịch sử Hoa Kỳ.

Bóc Tách Cấu Trúc Quyền Lực Ban Đầu

Bản hợp đồng ba trang, ký ngày 1 tháng 4 năm 1976, phơi bày trần trụi cán cân quyền lực thuở sơ khai tại Apple, khác xa huyền thoại về "bộ đôi Steve" mà truyền thông thường thêu dệt. Ron Wayne, người trực tiếp soạn thảo văn bản này, đã thiết lập một trật tự cụ thể:

• Steve Jobs: 45%
• Steve Wozniak: 45%
• Ron Wayne: 10%

Sự hiện diện của Ron Wayne – thường bị lu mờ trong các bộ phim tiểu sử – thực chất đóng vai trò sống còn. Ông là "van xả áp" cho hai cá tính bùng nổ Jobs và Wozniak. Với mức định giá ước tính từ 2 triệu đến 4 triệu USD, Christie's đang kỳ vọng tài liệu này sẽ phá vỡ mọi kỷ lục đấu giá trước đây của Apple, biến nó thành "chén thánh" trong giới sưu tập công nghệ.

Huyền Thoại Về Cú Rút Lui "Hớ" Nhất Lịch Sử?

Kịch tính thực sự của lô đấu giá nằm ở tài liệu đính kèm: thỏa thuận ly khai của Ron Wayne. Chỉ 12 ngày sau khi đặt bút ký khai sinh Apple, Wayne quyết định tháo chạy.

Ông nhận 800 USD nóng và sau đó thêm 1.500 USD để cắt đứt hoàn toàn mối liên hệ với 10% cổ phần của mình. Tổng cộng: 2.300 USD. Nếu làm một phép tính nhân thô sơ với giá trị vốn hóa 4.000 tỷ USD của Apple hiện nay, 10% đó trị giá 400 tỷ USD. Truyền thông thích giật tít gọi đây là "sai lầm tài chính lớn nhất lịch sử".

Nhưng hãy tỉnh táo lại. Con số 400 tỷ USD là một ảo ảnh toán học. Thực tế tài chính tàn khốc hơn nhiều: nếu Wayne giữ lại cổ phần, 10% đó chắc chắn sẽ bị pha loãng (diluted) thê thảm qua hàng loạt vòng gọi vốn đầu tư mạo hiểm (Venture Capital) và IPO những năm 1980. Ông sẽ không bao giờ sở hữu 10% của Apple ngày nay. Dẫu vậy, ngay cả khi bị pha loãng xuống còn dưới 1%, đó vẫn là con số hàng tỷ USD – đủ để biến quyết định năm xưa thành nỗi ám ảnh day dứt nhất Thung lũng Silicon.

Dưới lăng kính năm 1976, Wayne chỉ đơn giản là kẻ thực tế. Ông là người duy nhất có tài sản để mất nếu công ty vỡ nợ, trong khi hai chàng Steve "trên răng dưới cát tút". Sự an toàn trị giá 2.300 USD đổi lấy rủi ro tỷ đô – một bài học kinh điển về "High Risk, High Return".

Từ 500 USD Đến Triệu Đô: Sự Điên Rồ Của Thị Trường Kỷ Vật

Hành trình lưu lạc của bản hợp đồng này cũng ly kỳ không kém nội dung của nó. Đầu thập niên 90, Ron Wayne đã bán đứt bản gốc này cho một nhà sưu tập với cái giá rẻ mạt đến đau lòng: 500 USD.

Năm 2011, nó tái xuất tại Sotheby's và được gõ búa ở mức 1,6 triệu USD. Hiện tại, Christie's đang nhắm tới mốc 4 triệu USD. Mức tăng giá phi mã này không chỉ do lạm phát. Nó phản ánh cơn khát của giới siêu giàu đối với "tài sản thay thế" (alternative assets). Các di vật công nghệ giờ đây được săn đón chẳng kém gì tranh Picasso hay bình gốm thời Minh.

Khi chiếc búa đấu giá gõ xuống vào tháng 1 tới, con số cuối cùng sẽ trả lời cho câu hỏi: Chúng ta sẵn sàng trả bao nhiêu tiền để sở hữu một tờ giấy chứng minh rằng, ngay cả những đế chế vĩ đại nhất cũng từng bắt đầu từ những quyết định đầy rủi ro và sai lầm?