California ra lệnh đình chỉ xAI của Elon Musk do bê bối deepfake trên Grok

Vào ngày 16/1/2026, Tổng Chưởng lý California Rob Bonta đã ban hành lệnh đình chỉ hoạt động (cease-and-desist) khẩn cấp đối với xAI, yêu cầu công ty trí tuệ nhân tạo của Elon Musk chấm dứt ngay việc sản xuất và phát tán các hình ảnh khiêu dâm giả mạo (deepfake) cùng tài liệu xâm hại tình dục trẻ em (CSAM). Đây là phản ứng pháp lý trực tiếp sau khi các công cụ tạo ảnh của xAI bị cáo buộc vi phạm nghiêm trọng các tiêu chuẩn an toàn công cộng.

Lệnh đình chỉ và những lỗ hổng kỹ thuật của Grok

Lệnh điều tra của văn phòng Tổng Chưởng lý nhắm thẳng vào chatbot Grok và tính năng "spicy mode". Theo hồ sơ pháp lý, các bộ lọc an toàn của Grok đã bị người dùng lách qua một cách hệ thống bằng các kỹ thuật "jailbreak" prompt hoặc sử dụng phương pháp mô tả gián tiếp để tạo ra hình ảnh nhạy cảm không đồng thuận nhắm vào những người nổi tiếng và trẻ vị thành niên.

Về mặt pháp lý, chính quyền California căn cứ vào các đạo luật như AB 1831 – bộ luật vừa được cập nhật nhằm thắt chặt kiểm soát nội dung CSAM do AI tạo ra. Ông Rob Bonta nhấn mạnh trong thông báo: "Các nền tảng công nghệ không thể lẩn trốn sau tấm khiên 'tự do ngôn luận' khi công cụ của họ trực tiếp tạo ra vũ khí quấy rối tình dục". Chính quyền bang đặt ra thời hạn 5 ngày để xAI trình bày lộ trình kỹ thuật nhằm ngăn chặn triệt để khả năng tạo ra các nội dung này, nếu không sẽ đối mặt với các khoản phạt hành chính khổng lồ hoặc lệnh cấm vận hành vĩnh viễn tại bang.

Tiền lệ này đang tạo ra một cú sốc đối với cộng đồng AI mã nguồn mở và các startup công nghệ. Việc California buộc nhà phát triển phải chịu trách nhiệm trực tiếp về đầu ra (output) của mô hình thay vì đổ lỗi cho hành vi của người dùng đánh dấu sự kết thúc của kỷ nguyên "miễn trừ trách nhiệm" đối với các nền tảng AI tạo hình ảnh.

Văn hóa phản kháng của xAI và làn sóng điều tra toàn cầu

Phản ứng của xAI trước các cáo buộc pháp lý vẫn đi theo phong cách đặc trưng của Elon Musk. Thay vì đưa ra các cam kết kỹ thuật cụ thể thông qua bộ phận quan hệ công chúng, hệ thống phản hồi email tự động của công ty tiếp tục trả lời bằng thông điệp ngắn gọn: "Legacy Media Lies" (Truyền thông truyền thống dối trá). Tuy nhiên, trên mạng xã hội X, tài khoản an toàn của công ty đã âm thầm thắt chặt các từ khóa liên quan đến "spicy mode" và đình chỉ hàng loạt tài khoản có dấu hiệu lạm dụng tính năng tạo ảnh.

Bên ngoài biên giới Mỹ, xAI đang rơi vào tầm ngắm của nhiều cơ quan quản lý:

• Canada và Anh: Các cơ quan bảo vệ dữ liệu đã mở cuộc điều tra liên kết về việc liệu dữ liệu huấn luyện của Grok có vi phạm quyền riêng tư và quyền nhân thân hay không.
• Đông Nam Á: Indonesia và Malaysia đã tạm dừng quyền truy cập vào các tính năng tạo ảnh của Grok trên nền tảng X, viện dẫn các rủi ro về ổn định xã hội và thuần phong mỹ tục.

Cùng lúc đó, Quốc hội Mỹ đã gửi yêu cầu điều trần tới lãnh đạo các tập đoàn công nghệ lớn bao gồm Meta, Alphabet và X. Các nhà lập pháp muốn làm rõ sự khác biệt trong kiến trúc kiểm duyệt giữa các mô hình đóng (như DALL-E của OpenAI) và các mô hình có độ mở cao như Grok.

Tương lai pháp lý và ranh giới tự do sáng tạo

Vụ việc của xAI không chỉ là một rắc rối pháp lý đơn thuần của một cá nhân tỷ phú, mà là bài kiểm tra cho khả năng thích ứng của luật pháp trước tốc độ phát triển của công nghệ Generative AI. Việc thắt chặt kiểm soát từ phía California có thể buộc các công ty phải tích hợp các thuật toán nhận diện nội dung độc hại ngay từ cấp độ kiến trúc mô hình (model-level) thay vì chỉ sử dụng các bộ lọc từ khóa đơn giản ở lớp bề mặt.

Câu hỏi đặt ra hiện nay là liệu Elon Musk sẽ chọn cách thỏa hiệp bằng cách biến Grok thành một chatbot "an toàn" giống như các đối thủ, hay sẽ đưa vụ việc ra tòa án tối cao để tranh tụng về quyền tự do ngôn luận của các thuật toán. Kết quả của cuộc đối đầu giữa bang California và xAI trong những tuần tới sẽ định hình lại toàn bộ khung pháp lý cho ngành công nghiệp AI trong nhiều năm tới. Tiền lệ này có thể dẫn đến việc hình thành các "giấy phép vận hành AI" nghiêm ngặt, nơi sự an toàn được đặt ngang hàng với khả năng xử lý ngôn ngữ.